https://mail.innews.az/uploads/news/2026-11/_innews_b82aedcca3155a032282aa3e9_o.jpg
Noyabrın 20-də Ağdam rayonunun işğaldan azad edilməsinin altıncı ili tamam olur. 10 noyabr 2020-ci il tarixli Üçtərəfli Bəyanata uyğun olaraq Azərbaycana qaytarılan rayon 27 illik işğaldan sonra yenidən öz sahiblərinə qovuşdu. Ağdamın azad edilməsi tariximizə Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasətin və Vətən müharibəsində qazanılan Qələbənin parlaq nəticəsi kimi həkk olundu.
Ağdam 1993-cü il iyulun 23-də işğal olunmuşdu. 42 gün davam edən döyüşlərdən sonra Ağdamın ərazisinin 73 faizi ermənilər tərəfindən zəbt olunmuş, rayonun 128 min sakini məcburi köçkünə çevrilmişdi. Ağdam uğrunda gedən döyüşlər zamanı 6 mindən artıq vətəndaşımız şəhid olmuş, minlərlə insan yaralanmışdı.
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi qətnamələrdən biri məhz Ağdamla bağlıdır. Rayonun işğalından 6 gün sonra, 1993-cü il 29 iyul tarixində BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası 853 saylı qətnamə qəbul edərək “işğalçı qüvvələrin Ağdam rayonu və digər işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən dərhal, tam və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını” tələb etsə də, Ermənistan bunu yerinə yetirməkdən boyun qaçırdı. Ermənistanın BMT qətnamələrini yerinə yetirməməsində beynəlxalq təşkilatların ikili standartlardan çıxış etməsi və ATƏT-in Minsk qrupunun işğal siyasətinə dəstək verməsi kimi faktorlar mühüm rol oynayırdı.
İşğal dövründə ermənilər tərəfindən ən çox vandalizmə məruz qalan rayonlardan biri Ağdamdır. Ermənilər Ağdam şəhərini və rayonun kəndlərini yerlə yeksan ediblər. “Qafqazın Xirosiması” adlandırılan Ağdam şəhərindəki məscidin divarları isə yalnız hərbi məqsədlər üçün saxlanılmışdı. Bununla yanaşı, Ermənistan Cenevrə Konvensiyaları ilə üzərinə düşən öhdəliklərini kobud şəkildə pozaraq, Ağdamda coğrafi adların dəyişdirilməsi, oradakı mülkiyyətin talan edilməsi və ərazilərin yandırılması kimi qeyri-qanuni əməllər törədib. Ağdama qondarma və eybəcər ad versələr belə, ermənilər bu torpaqların, habelə rayon ərazisindəki tarixi-mədəni irsin Azərbaycan xalqına aid olduğunu yaxşı bilirdilər. Ona görə işğal dövründə Ağdamda xalqımıza məxsus tarixi-mədəni irsə qarşı vandallıq həyata keçiriblər.
Ağdam artıq azaddır. Əvvəldə qeyd etdiyim kimi, 10 noyabr 2020-ci il tarixli Üçtərəfli Bəyanata uyğun olaraq Ağdam işğaldan azad edilib. İşğal dövründə ermənilər müharibənin başlanacağı təqdirdə Azərbaycan Ordusunun əsasən Ağdamdan hücuma keçəcəyini düşündüklərindən, cəbhənin bu istiqamətində xüsusilə möhkəmləndirilmiş mühəndis-istehkam qurğuları yaratmışdılar. Lakin 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə cənab İlham Əliyevin Ali Baş Komandanlığı ilə Silahlı Qüvvələrimiz hücum əməliyyatlarını strateji baxımdan dərindən düşünülmüş və əsaslandırılmış hərbi taktika ilə həyata keçirdi. Hücumu Ağdamdan gözləyən düşmən zərbəni cəbhənin başqa istiqamətindən aldı. Beləliklə, düzgün strateji və taktiki planlamanın nəticəsi olaraq ermənilərin böyük hərbi qüvvə cəmləşdirdikləri Ağdam rayonu bir güllə atılmadan işğaldan azad edildi. 20 noyabr tarixi isə təqvimə Ağdam şəhəri günü kimi yazıldı.
Prezident İlham Əliyev 2020-ci il noyabrın 20-də Ağdamın azad olunması münasibətilə xalqa müraciətində demişdi:
“Biz Ağdam şəhərini də bərpa edəcəyik. Əlbəttə ki, bunun üçün biz bütün işləri əsaslı şəkildə etməliyik. Baş plan hazırlanacaq, mütəxəssislər cəlb olunacaq, infrastruktur layihələri planlı şəkildə icra ediləcək, inzibati binalar, sosial obyektlər, yollar və digər lazım olan işlər görüləcək. Vətəndaşlara oraya qayıtmaq üçün dövlət tərəfindən kömək göstəriləcək. Ona görə Ağdam rayonunun bərpası bizim gələcək planlarımızda xüsusi yer tutacaq. Çünki həm ərazi baxımından böyük rayondur, eyni zamanda, dediyim kimi, əhali baxımından ən böyük rayondur”.
İşğaldan azad edilən digər şəhərlərimiz kimi Ağdam şəhəri, o cümlədən rayonun kəndləri sürətlə bərpa olunur. Erməni vandallığının qurbanı olan Ağdam şəhərinin yerində indi modern, yaraşıqlı bir şəhər boy atır. Məlum olduğu kimi, işğaldan azad edilən ərazilərimizdə yenidən qurulan şəhərlərimiz arasında ilk olaraq Ağdamın Baş planı təsdiq olunub. Cənab Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə 2021-ci il may ayının 28-də Ağdam şəhərinin bərpasının təməli qoyulub.
Ötən dövrdə Ağdamda həyata keçirilən bərpa və quruculuq işlərinin miqyası şəhərlə bağlı müəyyən edilmiş hədəflərin ardıcıl şəkildə reallaşdırıldığını göstərir. Baş plana uyğun olaraq müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında yaşayış komplekslərinin, inzibati binaların, sosial obyektlərin inşası, infrastrukturun yaradılması istiqamətində qısa müddətdə çoxsaylı layihələr həyata keçirilib. Cəmi bir neçə il ərzində şəhərdə Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin, 1 nömrəli tam orta məktəbin, 1 nömrəli körpələr evi-uşaq bağçasının, Muğam Mərkəzinin, İmarət Kompleksinin, Regional Rəqəmsal İdarəetmə Mərkəzi və Təlim-Tədris Kompleksinin, “Aghdam City Hotel” və “Hilton Garden Inn Agdam” otellərinin istifadəyə verilməsi Ağdamın bərpasının sürətli və dinamik olduğunu göstərir. Ağdam Cümə məscidinin bərpası isə Heydər Əliyev Fondunun işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına verdiyi töhfələrdən biridir. Bütün bunlarla yanaşı, Bərdə-Ağdam yolunun, Ağdam-1” və “Ağdam-2” yarımstansiyalarının, “Qarabağ” Regional Elektrik Şəbəkəsinin Rəqəmsal İdarəetmə Mərkəzinin, “Ağdam” qovşaq yarımstansiyasının, Xaçınçay su anbarının istifadəyə verilməsi göstərir ki, Ağdamın bərpası kompleks məzmun daşıyır.
Ağdam şəhərində 5 yaşayış məhəlləsinin salınması nəzərdə tutulur. Onlardan 2-nin artıq açılışı olub, digərlərinin təməli qoyulub. O cümlədən rayonun Kəngərli, Xıdırlı, Sarıcalı kəndlərinin birinci mərhələlərinin açılışı olub. Qiyaslı, Salahlı Kəngərli, Qərvənd, Tağıbəyli, Güllücə, Nəmirli, Şoltanlı, Eyvazxanbəyli kəndlərinin təməli qoyulub. 2026-cı il noyabr ayına olan məlumata əsasən, Ağdam şəhərində 1002 ailə olmaqla 3604 nəfər, Xıdırlı kəndində 659 ailə olmaqla 2621 nəfər, Kəngərli kəndində 292 ailə olmaqla 1261 nəfər, Sarıcalı kəndində 193 ailə olmaqla 814 nəfər, ümumilikdə isə 2146 ailə olmaqla 8300 nəfər məskunlaşıb.
Ağdam həm də Qarabağın iqtisadi mərkəzi kimi bərpa olunur. Bu baxımdan rayonda yaradılan Ağdam Sənaye Parkı işğaldan azad edilən ərazilərin dirçəldilməsinə, Qarabağın sənaye potensialının reallaşdırılmasına, sahibkarlığın dəstəklənməsinə və əhalinin məşğulluğunun artırılmasına xidmət edən mühüm iqtisadi layihədir. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il 28 may tarixli Fərmanına əsasən yaradılan və 190 hektar ərazini əhatə edən Ağdam Sənaye Parkı rezident sayına görə Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ölkədə ikinci ən böyük sənaye parkıdır. Parkda ümumi investisiyalarının həcmi 260 milyon manatdan çox olan 28 sahibkarlıq subyektinə rezidentlik, 4 sahibkara isə qeyri-rezidentlik statusu verilib. Hazırda burada 9 müəssisə fəaliyyət göstərir. Sahibkarlar tərəfindən görülən işlərə 115 milyon manatdan çox investisiya yatırılıb, 964 nəfər daimi işlə təmin edilib.
Ağdamın bugünkü mənzərəsi Azərbaycanın gücünün və xalqımızın qurub-yaratmaq əzminin ifadəsidir. Vaxtilə işğal nəticəsində xarabalığa çevrilmiş şəhər indi yeni həyatına qovuşur, keçmiş şöhrətini bərpa edir, əzəli sakinlərini qarşılayır. Əminliklə demək olar ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən Böyük Qayıdış prosesi nəticəsində Ağdam yaxın illərdə regionun ən müasir, abad və iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş şəhərlərindən birinə çevriləcək. Bütövlükdə, Ağdamın yenidən qurulması Azərbaycanın Zəfərdən sonra qarşıya qoyduğu quruculuq hədəflərinə uğurla çatmasının bariz nümunəsidir.
Xanlar Fətiyev,
Milli Məclisin deputatı
Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin